artikel

Thema klant: super als vervanger van de verzorgingsstaat

Achtergrond Premium

Thema klant: super als vervanger van de verzorgingsstaat

Supermarkten houden het welzijn van oudere en dementerende klanten in de gaten. De supermarkt in functie van mantelzorger. Hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp vindt het niets. ‘Ik ga niet naar de supermarkt om een onsje gezelschap te kopen.’

De overheid bezuinigt op de ouderenzorg. De ouderwetse bejaardenhuizen waar bejaarden hun oude dag sleten, zijn allang verleden tijd. Ouderen moeten langer thuis blijven wonen, terwijl ook op thuiszorg wordt bezuinigd. Mantelzorgers, zoals familieleden, moeten dat gat opvullen. Ook supermarkten krijgen een rol. Caissières van twee Haagse filialen van AH houden het welzijn van oudere klanten in de gaten. Innmiddels hebben tientallen supermarkten medewerkers getraind in de omgang met dementerende ouderen. In Groningen ligt een zogenaamd dementiepad van een dagbesteding naar een vestiging van Plus. Diverse supermarktondernemers laten personenbusjes rijden tussen verzorgingshuizen en hun winkel. De supermarkt fungeert bijna als mantelzorger.

AH in Doorn eerste dementievriendelijke supermarkt

Albert Heijn in Doorn haalde ruim een jaar geleden als eerste supermarkt het certificaat Dementievriendelijke Winkel van Alzheimer Nederland. Toenmalig supermarktmanager Nico Spierenburg ontwikkelde samen met Alzheimer Nederland een plan om dementerende klanten beter van dienst te zijn. Medewerkers zijn getraind in de omgang met dementerende ouderen. Na verschillende testen, zoals rollenspelen en bezoeken door mystery guests, kreeg de supermarkt het certificaat. Spierenburg zei in juni in dit blad dat de medewerkers één tot twee keer per week in actie komen om een dementerende oudere te helpen. ‘Sommigen zijn hier soms letterlijk de weg kwijt. Dan vragen ze zich hardop af waarom ze hier ook alweer waren.’

Verzorgingsstaat - kees van doorn

Oud-Jumbo-ondernemer Kees van Doorn opende twee jaar geleden in Veenendaal met Onze Winkel een buurtsuper die deels draait op medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Foto: Henk Riswick

Intmiddels tientallen supermarkten betrokken

Het initiatief is met gejuich ontvangen. De winkel kreeg bij de uitreiking van het certificaat staatsecretaris Martin van Rijn op bezoek. Tijdens de Europese Top, die in mei in Nederland is gehouden, was AH-directeur Cees van Vliet zelfs één van de sprekers tijdens een conferentie over dementie. Spierenburg kreeg daar tijdens een persconferentie vragen van tientallen buitenlandse journalisten. Sinds de uitreiking van het eerste certificaat volgden andere supermarkten. Jumbo Reeuwijk kreeg als tweede supermarkt in Nederland een dementieproof-sticker van Alzheimer Nederland. Tientallen supermarkten, vooral vestigingen van AH, volgden en hebben de sticker gekregen of worden getraind.

Plus in Groningen heeft een dementiepad

In Groningen is op een andere manier aandacht voor demente supermarktklanten. Tussen de Plus-vestiging van Robert Gils en een dagopvang voor demente bejaarden, het Odensehuis, ligt sinds december 2015 een dementiepad. Dementerenden kunnen zó de weg van en naar de supermarkt makkelijker vinden. Gils ziet ze graag als klant komen. ‘We zijn een buurtwinkel waar iedereen zich thuis moet voelen’, zei hij in Distrifood. Zijn medewerkers zijn niet speciaal getraind, maar als dat nodig is, staat hij daarvoor open. ‘Vooralsnog helpen we iedereen met alle plezier.’

Verzorgingsstaat - Kaas Versloot

Het filiaal van Albert Heijn in Doorn ontwikkelde samen met Alzheimer Nederland de cursus voor het certificaat ‘Dementievriendelijke supermarkt’. Assistent-supermarktmanager Klaas Versloot met één van de certificaten die door de medewerkers zijn behaald. Foto: Henk Riswick.

AH let op kleintjes en oudjes

Twee filialen van Albert Heijn kondigden begin dit jaar aan het welzijn en de gezondheid van hun oudere klanten in de gaten. De winkels, in wijken met relatief veel ouderen, werden daarvoor benaderd door zorgorganisatie Royaal Zorg. Medewerkers zijn inmiddels getraind en in mei is het project daadwerkelijk van start gegaan, zegt projectcoördinator Naoual el Majjaoui van Royaal Zorg. Supermarktmedewerkers zijn getraind om problemen bij ouderen te herkennen. Het is volgens El Majjaoui niet de bedoeling dat ze zelf als hulpverlener gaan optreden. ‘Twee maal per week zitten er vrijwilligers in de winkel. Die kunnen ze inschakelen of ze kunnen de betreffende ouderen op hun aanwezigheid attenderen. De medewerkers doen hun gewone werk. Het is geen controle, zoals sommige media suggereren.’ Het gaat ook niet om ‘grote dingen’, benadrukt ze. ‘Het gaat niet om ernstige gevallen. Je moet meer denken aan het attenderen van ouderen op bepaalde leuke activiteiten of ondersteuning die ze in hun buurt kunnen vinden. Veel ouderen weten dat gewoonweg niet.’ Het project startte in mei, dus over resultaten kan El Majjaoui nu nog niks zeggen. ‘We hebben nog geen concrete resultaten te melden, maar de eerste signalen zijn goed. Het wordt goed ontvangen en de reacties zijn leuk.’ Royaal Zorg ziet het vooralsnog als een pilot. ‘Wellicht dat we het naar meer wijken gaan uitbreiden als de resultaten goed zijn.’

AH-winkels betrokken bij hun buurt

Albert Heijn participeert graag in de initiatieven, of het nu de dementievriendelijke supermarkten betreft, het wekelijks serveren van een gezond ontbijt aan gezinnen zoals in Utrecht gebeurt, of het ‘in de gaten houden van ouderen’ zoals in de Haagse winkels. ‘AH-winkels zijn betrokken bij hun buurt. Overal in het land worden lokale initiatieven genomen en door winkels samengewerkt met lokale instanties. In de Haagse winkels komen veel oudere klanten, vaak dagelijks voor een boodschap en een kopje koffie. Soms maken medewerkers zich zorgen. De klant is al een week niet geweest, ziet er minder verzorgd uit, is verward of heeft wat extra aandacht nodig. Medewerkers worden nu getraind om nog beter signalen op te vangen. Ook is er in de winkel een paar uurtjes per ochtend een vrijwilliger van Royaal Zorg aanwezig om in gesprek te gaan met ouderen. Zij kunnen – waar nodig en gewenst – informatie geven over de instanties die iets voor hun kunnen betekenen. Zoals het dichtstbijzijnde ontmoetingscentrum. Het is prettig om die zorg met specialisten te kunnen delen en de zorginstelling onderneemt vervolgens actie’, aldus woordvoerder Maurice Nieuwland.

Nico Spierenburg

Nico Spierenburg: ‘Sommigen zijn letterlijk de weg kwijt en vragen zich af wat ze hier doen. Foto: Herbert Wiggerman.

Niet naar de supermarkt voor een onsje gezelschap

Professor Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde aan de Universiteit van Kopenhagen, ziet weinig heil in de initiatieven. ‘Ik ga niet naar de supermarkt om een onsje gezelschap te kopen, maar voor boter kaas en eieren. Ik zie niet in waarom dat voor eenzame of verwarde ouderen anders is. Belangrijk is dat ik in de winkel kwaliteit voor mijn geld krijg.’ Bovendien vindt hij het betuttelend en daarom een stap te ver. ‘Het overgrote deel van de ouderen die eenzaam zijn, vinden dat wij ons daar niet mee moeten bemoeien, omdat ze zelf beslissen of en wanneer ze daar wat aan willen doen.’

Het is als etnisch profileren door de politie

Dat supermarkten medewerkers trainen in de omgang en het herkennen van ouderen die dementeren, leidt volgens hem alleen maar tot problemen die zijn te vergelijken met het etnisch profileren door de politie. ‘Ik moet er niet aan denken dat de caissière bij een ongeschoren oudere aan dementie gaat denken omdat hij na een mooie avond uit ‘s morgens nog overhaast eieren moet kopen.’ Normale en fatsoenlijke omgangsvormen zijn volgens hem voldoende. ‘Wees invoelend en help de klant door hem te suggereren dat ‘ie niet de boter en de kaas moet vergeten.’ Ondanks zijn kritiek kunnen supermarkten in zijn ogen toch een rol spelen bij het welzijn van ouderen en dementerenden. ‘Het gaat erom dat boodschappen voor iedereen bereikbaar zijn. Ook voor mensen die eenzaam zijn, omdat ze vriendelijk worden bejegend, en ook voor de verwarden onder ons, omdat ze een goed ontbijtadvies wordt gegeven. Op die wijze is het het best geregeld, voor de burger én voor de winkelier.’

Verzorgingsstaat - Rudi Westendorp

Rudi Westendorp: ‘Ik moet er niet aan denken dat caissière bij ongeschoren oudere aan dementie denkt.’ Foto: YouTube

Gewoon elkaar helpen

Hij ziet de aandacht voor ouderen en dementerenden bovendien als een wake-up call voor Nederland. Eén op de vijf Nederlanders is volgens hem eenzaam, en één op de vijf ouderen heeft een geheugenstoornis. ‘Er was een tijd dat we die mensen al dan niet vrijwillig in de bossen en bejaardenhuizen opsloten en daar werden de meeste niet beter van.’ Daarom is het volgens hem handig als we elkaar ‘gewoon een handje helpen’. ‘Eens was er een tijd dat je met een rolstoel of als slechtziende de winkel niet kon breiken. Die tijd is voorbij. Zoiets moet toch ook te doen zijn voor hen die af en toe brommerig of verward zijn.’

Reageer op dit artikel