artikel

Dumpsterdivers: eten uit de vuilnisbak

Achtergrond

Dumpsterdivers: eten uit de vuilnisbak

DOETINCHEM – De dumpsterdivers van de christelijke woongemeenschap Huize Humus duiken drie tot vier keer per week bij supermarkten in de afvalcontainers. Zo voorzien ze in meer dan 80 procent van hun behoefte aan voeding. Ze gaan voedselverspilling tegen en besparen daarmee jaarlijks meer dan €25.000 op hun uitgaven aan voedsel. ‘Daardoor kunnen we ook andere waardevolle dingen doen.’

Triomfantelijk houdt Arie leverworsten omhoog. ‘Ze hebben de datum van vandaag. Die zijn nog een hele tijd prima eetbaar.’ Arie struint deze donderdagavond samen met Channah per fiets de afvalcontainers van vier winkels af. Vanaf 21.00 uur bezoeken ze een warenhuis, een allochtone supermarkt en twee filialen van landelijke supermarktketens. Op andere avonden zitten andere supers en ook wel horecagroothandels in de route. Bij het warenhuis vullen de meegebrachte boodschappentassen zich al rap. Naast de leverworsten scoren ze daar die dag afgebakken broodjes en croissants, salades en vruchtensappen. De oogst valt volgens hen ietwat tegen. ‘Een 5 op een schaal van 10’, aldus de 31-jarige Arie, die afgestudeerd tropenarts is.

Dumpsterdivers

Dumpsterdivers Arie en Channah op zoek naar bruikbaar voedsel.

Eerder deze avond gaan zes van de tien bewoners van woongemeenschap Huize Humus, een gast die in hun opvang verblijft en ondergetekende aan tafel voor de avondmaaltijd. Bewoner Debby kookt een avondmaal, bestaande uit pasta met een tomatensaus in een vegetarische en niet-vegetarische variant. Tijdens het koken ruikt het lekker in de keuken. De maaltijd ziet er smakelijk uit. Dat helpt om de eerste hap te nemen. Er is helemaal niks mis het eten en het smaakt goed. Producten die uit afvalcontainers komen vormen zo’n 80 procent van het maal. ‘Ik heb de pasta en een blikje tomatensaus gekocht. De rest is geskipt eten.’ Skippen is het woord dat de inwoners van de woongroep gebruiken voor het verzamelen van de levensmiddelen. ‘Skipping en dumpsterdiving zijn andere woorden voor hetzelfde’, verduidelijkt Theo Vreugdenhil, die min of meer als woordvoerder optreedt voor de bewoners. Zij zien hun woonplaats liever niet genoemd en ook de supermarkten blijven naamloos. ‘We willen niemand in verlegenheid brengen’, zegt Vreugdenhil. ‘Nu tolereren ze het, maar als bekend wordt welke winkels het zijn, komt er wellicht een slot op.’

Dumpsterdivers

De Dumpsterdivers genieten van een maaltijd, grotendeels samengesteld uit voedsel uit de container.

Al 10 jaar eten uit de container

De woongroep voedt zich al sinds de oprichting met geskipt eten. Bewoners verhuisden en werden afgelost door nieuwe, maar het ‘oogsten’ van voedsel bleef. ‘We halen al zo’n 10 jaar ons eten uit de containers’, zegt oudgediende Arie. Hij verhuisde weliswaar met vrouw en kind naar een huis in de directe omgeving, maar skipt nog altijd mee. In totaal, inclusief kinderen, eten zo’n 20 mensen van het verzamelde eten. Zo’n 90 procent van hun voedsel was anders op de afvalberg verdwenen. De besparing is flink. ‘Ik schat dat we in de 10 jaar dat we dit doen, zelf rond €250.000 hebben bespaard.’ Die besparing is niet de belangrijkste reden voor het skippen. Het sluit aan bij de vier kernwaarden van de christelijke woongemeenschap: God, relaties, gastvrijheid en duurzaamheid. Het geld dat Theo Vreugdenhil bespaart, maakt het hem ook makkelijker andere dingen te doen die hij belangrijk vindt. ‘Ik werk twee, drie dagen per week als zzp’er. Wij, mijn vrouw, ik en ons kind, kunnen doordat we vrijwel gratis eten rondkomen van €800 per maand. Dat geeft me de mogelijkheid voor mij belangrijke dingen te doen, zoals pastoraal werk en hulpverlening.’

Derving €1 miljard

Nederlandse supermarkten gooien jaarlijks voor zeker €1 miljard weg, becijferde voedselverspillingsdeskundige Toine Timmermans van Wageningen Universiteit onlangs. Ondanks dat Nederlandse supermarkten het goed doen, denkt Timmermans dat er nog meer kan gebeuren. Vooral groente, fruit, zuivel en broodzuivel belanden volgens hem dagelijks met tonnen in de vuilcontainer. ‘De grote supermarkten verspillen gemiddeld ongeveer 1,5 procent van de producten. In totaal betekent dat een jaarlijkse derving van tegen €1 miljard.’ Volgens het CBL krijgen ook die producten echter vaak een tweede leven, omdat ze bijvoorbeeld worden omgezet in diervoeding. Timmermans noemt dat echter een te positieve voorstelling van zaken. ‘In de praktijk wordt veel voedsel verwerkt tot biogas. Een schijnoplossing: je haalt er nauwelijks energie uit ten opzichte van wat je er instopt – en vaak is dat nog goed voedsel.’

Terug naar de avondlijke strooptocht. Van het warenhuis is het een paar kilometer fietsen naar een filiaal van een landelijke keten en een Turkse supermarkt. De allochtone super is eerst aan de beurt, want bij het filiaal brandt nog licht. Gewapend met lampjes op hun voorhoofd doorzoeken ze de container. Voorzichtig gaan ze door de inhoud, bedacht op gebroken glas. De score aan groente en fruit is indrukwekkend. Terwijl ze bezig zijn, sluiten twee medewerkers de achterdeur van het supermarktfiliaal. Ze keuren de dumpsterdivers amper een blik waardig. Nu ze weg zijn, is die container aan de beurt. Arie laat een zak met drie paprika’s zien. Eén paprika is kapot, de andere twee zijn perfect. ‘Ik snap niet dat ze die niet los verkopen.’ Ook worden bloemkolen met een kleine beschadiging gevonden en een flink aantal bossen bloemen die er nog fris uitzien. Alles verdwijnt in de meegebrachte tassen. De laatste stop van de avond is eveneens bij een vestiging van een keten. De oogst: wederom een ruim palet aan groente en fruit.

Dumpsterdivers

Sommige supermarkten hebben weet van de dumpsterdivers, anderen niet.

Ze hebben dit keer geen vlees gevonden, iets wat normaliter wel gebeurt. In de zomer laten ze het vaak liggen. ‘Of het vlees moet nog koud zijn, in de winter gaat het altijd mee.’ Na de kerst is het feest. ‘Dan halen we extreem veel op. Daar zitten de meest mooie en dure stukken vlees tussen.’ Feestdagen, zoals Kerst en Sinterklaas, zorgen sowieso voor een gevulde voorraadkast. ‘Vorig jaar konden we de chocoladeletters tot het plafond stapelen.’ Overigens zijn ze voor hun vlees niet volledig afhankelijk van de afvalcontainers. Met twee supermarkteigenaren die grote moeite hebben met voedselverspilling hebben ze een afspraak. ‘Ze leggen vlees dat op de afloopdatum zit, in de vriezer. Dat mogen we een keer per week ophalen.’ Ze vertellen niet wie daaraan meewerken. ‘Wat ze doen mag waarschijnlijk niet, we willen hen geen problemen bezorgen.’

“Na de kerst is het feest. ‘Dan halen we extreem veel op”

Soms hebben ze met een nieuwsgierige politieman te maken die vraagt wat ze uitspoken. ‘Dan komen ze met schijnwerpers op je af. Die hebben we, zie je ze bijna denken. Maar dat gebeurt alleen met agenten die hier nieuw zijn. Als we uitleggen wat we doen, nemen ze meestal contact op met collega’s en laten ons verder met rust. Nee, ik ben in al die 10 jaar nog nooit opgepakt’, zegt Arie. De dumpsterdivers van Huize Humus beperken zich ook strikt tot containers die in de openbare ruimte staan. ‘Je zult ons niet over hekken zien klimmen om bij containers te komen’, aldus Arie. ‘We laten in tegenstelling tot zwervers de omgeving ook altijd netjes opgeruimd achter. Daar zullen geen klachten over zijn.’

Voedselverspilling eerder in keten voorkomen

Ze leven ervan, maar de bewoners van Huize Humus zouden liever zien dat voedselverspilling eerder in de keten wordt voorkomen. ‘Een veel kleiner assortiment, lokaal en dat met de seizoenen meebeweegt, zou een duurzame oplossing zijn’, oppert Theo. ‘Maar ik denk niet dat de verwende klanten van de supermarkt dat zouden accepteren.’ De voedselbank is volgens hem ook een optie. Ze zouden daarom graag een wet zien die het supermarkten verbiedt om goed eten weg te gooien. ‘Zo’n wet hebben ze in Frankrijk al ingevoerd.’ Ze hebben dit ook al bepleit bij Tweede Kamerlid Carla Dik van de ChristenUnie die Huize Humus bezocht. ‘Zij heeft voedselverspilling hoog op de agenda gezet en heeft van dat bezoek een filmpje gemaakt. Daarin zegt ze: zij (Huize Humus red.) en wij doen er iets aan.’

De dumpsterdivers van Huize Humus realiseren zich dat het lastig is voor supers om voedselverspilling te voorkomen. Ze verwijten het supermarkten wel dat het zover is gekomen dat zoveel wordt weggegooid. ‘Klanten zijn niet uit zichzelf naar allerlei exotische producten gaan vragen. Supermarkten en fabrikanten hebben bewust die vraag met een groeiend aanbod gecreëerd. Nu zeggen ze dat ze die consument wel moeten bedienen.’ Om een ommekeer te bewerkstelligen, zal ook de consument moeten veranderen. ‘Die zal niet alleen met perfecte producten genoegen moeten nemen. Dat doen we zelf ook niet. Wij nemen bij voorkeur iets met een beschadigde verpakking mee, om te voorkomen dat zo’n product in de vuilcontainer belandt’, zegt Theo.

Dumpsterdivers

Arie en Channah zoeken een container af.

De bewoners van Huize Humus stellen ook graag de houdbaarheidsdata ter discussie. ‘We willen in Nederland te veel reguleren. De tht-datum kun je in veel gevallen afschaffen’, zegt Theo, terwijl hij chocolade-artikelen laat zien die in hun zogenaamde skipkast staan. Daar bewaren ze de kruidenierswaren die uit de containers zijn gered. ‘Deze chocola is zeker nog een half jaar goed’, laat Theo een pakje chocola zien, dat een maand over de datum is. Hij denkt dat bij dit soort producten fabrikanten een kwalijke rol spelen. ‘Die kiezen een kortere tht-datum dan nodig is. Daardoor kunnen ze meer verkopen, doordat producten na zes maanden al uit het schap worden gehaald en weggegooid.’

Zelfs de tgt-datum (te gebruiken tot), die met voedselveiligheid heeft te maken, is volgens hem vaak een wassen neus. ‘Yoghurt is echt veel langer houdbaar dan aangegeven.’ Het is volgens Theo vooral een kwestie van je gezond verstand gebruiken en ruiken en proeven. ‘Twee generaties geleden deed iedereen dat, toen werd er niet zoveel weggegooid.’ Als de datum zo heilig zou zijn als vaak wordt aangenomen, hadden ze dat bij Huize Humus al lang hebben moeten bezuren. ‘In de 3 jaar dat ik hier woon, is er één keer een aantal mensen tegelijk ziek geworden waarbij het eten mogelijke de oorzaak was. Ik zeg mogelijk, omdat er ook mensen niet ziek werden die wel mee aten en er ook buikgriep heerste’, zegt Debby.

Oogst is imposant

De uiteindelijke oogst van de fietstocht is imposant. De tafel waaraan eerder op de avond is gegeten, ligt vol met levensmiddelen. De buit bestaat dit keer vooral uit groenten en fruit. Zelf vinden ze het wel meevallen ‘Ik geeft het een 5 tot 6 op een schaal van 10’, zegt Arie. Theo, die thuisbleef, is blij met een doos met 2 kilo mosselen die nog ijskoud aanvoelt. ‘Lekker, morgen eten we mosselen.’ Van de vijf dozen in de afvalcontainer van de supermarkt, nam Arie er maar één mee. ‘Het heeft weinig zin iets mee te nemen om het dan vervolgens zelf weg te gooien.’

Dumpsterdivers

De ‘buit’ van een avondje dumpsterdiven.

Reageer op dit artikel