artikel

Vrouwen schaars in top van de branche

Achtergrond

Vrouwen schaars in top van de branche

De voornaamste reden dat Hillary Clinton het niet heeft gered om president te worden? Ze deed zich te veel voor als een man. ‘Vanuit een mannelijke energie. Ze was one of the guys.’

Aan het woord Monique Ravenstijn, Jumbo-ondernemer in het Noord-Hollandse Zwaagdijk. Ze is een van de spaarzame vrouwen die in de Nederlandse foodbranche actief zijn als supermarktondernemer (zie kader). Eén van de eerste lessen die zij leerde toen ze net op eigen benen stond: werk vanuit je talent, probeer je niet anders voor te doen. ‘Ik dacht dat ik hetzelfde moest zijn als de mannen. Tot er een moment kwam waarop ik dacht: ik ben geen man, ik ben een ander soort persoon. Toen ik begon met ondernemen heb ik veel strijd moeten voeren om serieus genomen te worden. Met de kennis van nu besef ik dat dat vooral lag aan hoe ik naar mezelf keek. Inmiddels maakt het me echt niet meer uit wat andere mensen van mij vinden en grappig genoeg ondervind ik sindsdien ook geen vooroordelen meer.’

Bedrijfsleiders en ondernemers zijn zelden vrouw

Foodmagazine vroeg de 18 supermarktorganisaties in Nederland naar het aantal vrouwelijke bedrijfsleiders bij filialen en het aantal vrouwelijke ondernemers. Een aantal ketens kon alleen een percentage noemen. Lidl, Nettorama, Boon (Boon’s Markt, MCD) en Van Tol (Troefmarkt, Dagwinkel, Lekker & Makkelijk) leverden, ondanks herhaaldelijk verzoek van Foodmagazine, geen gegevens aan.

Formule Vrouwelijke ondernemers Vrouwelijke bedrijfsleiders (filialen)
Albert Heijn 12 % (AH, Etos & Gall samen) 20%
Aldi nvt 15%
Boni nvt 2
Dirk/Dekamarkt nvt 10%
Coop 5 9
Deen nvt 3
Emté 1 7
Hoogvliet nvt 10%
Jan Linders nvt 13
Jumbo onbekend 12
Plus 10 nvt
Poiesz nvt 2
Spar/Attent 0 nvt
Vomar nvt 4

‘Branche teveel een old boys-network’

In de overwegend mannelijke foodbranche zijn vrouwen op sleutelposities zeldzaam. En dat is jammer, vindt Monique. Monique, want haar achternaam leest ze het liefst zo min mogelijk terug in dit verhaal. ‘Ravenstijn is mijn familienaam, maar Monique is wie ik ben en wat mij uniek maakt.’ Ze houdt een vurig pleidooi voor meer vrouwen in belangrijke rollen. ‘Er zijn te weinig vrouwen in de branche die zich laten zien, terwijl ze zoveel kunnen toevoegen. Het is in de branche te vaak nog een old boys-network. Mannen zoeken mannen uit die hetzelfde denken. Wat logisch is, want dat is vertrouwd. Ik pleit voor meer vrouwen, nieuwe Nederlanders en homo’s in besturen. Met meer diversiteit wordt er ook veel meer out of the box gedacht.’

Monique Ravenstijn

Monique Ravenstijn, Jumbo-ondernemer. (Foto Wick Natzijl)

Chantal de Rijk-Bex, directeur commercie & marketing bij Jan Linders, is het volledig met Monique eens. ‘Ik gun elke organisatie in Nederland een directieteam waarin diversiteit als kracht wordt gezien, met complementaire verschillen tussen mensen. Dan maakt het niet eens uit of dat nou mannen of vrouwen zijn, die diversiteit is cruciaal.’ Haar werkgever is daarin heel vooruitstrevend, vindt De Rijk. ‘Mijn voorganger was ook vrouw. Jan Linders senior, de oprichter van de formule, heeft altijd de kracht van vrouwen benoemd.’

‘Mijn vader baalde met vier dochters’

De Rijk vindt ook dat het aantal vrouwen in de top van de foodbranche gestimuleerd moet worden. ‘Daarbij moet je beginnen bij de jeugd.’ AH-ondernemer Bea Kortwijk is het daar niet mee eens. Zij vindt dat het aantal vrouwen in de branche juist niet gestimuleerd hoeft te worden. ‘Iedereen moet in z’n eigen kracht zitten. Ik vind ook niet dat er te weinig vrouwen in de top van de branche zitten. Het zijn er niet veel, maar ik denk dat dat traditioneel zo bepaald is. Bij ondernemers gaat het vaak van vader op zoon. Mijn vader baalde dat hij vier dochters kreeg, haha! Gelukkig wilde ik zijn zaak overnemen.’

Bea Kortwijk

Bea Kortwijk, AH-ondernemer. (Foto Jan Sibon)

Zowel Monique, De Rijk als Kortwijk hebben nooit iets van het beruchte glazen plafond ervaren. ‘Wel is het zo dat het door de jaren heen meer geaccepteerd is geworden dat je als vrouw onderneemt’, zegt Kortwijk, die in Sleen een klein winkelcentrum uit de grond heeft gestampt. ‘Zelf heb ik me er echter nooit zo druk om gemaakt. Voor iedereen, man of vrouw, geldt: elke dag vechten. Het is hard werken en als vrouw helemaal als je kinderen hebt. Dan moet je het allemaal goed zien te organiseren. Ik woonde altijd naast de winkel en had zo voldoende tijd voor mijn kinderen. Mijn dochter is nu 25 en wil de zaak overnemen, dus schijnbaar heb ik het goed gedaan.’

Tien vrouwelijke directieleden

Van de meer dan 100 directieleden die de verschillende Nederlandse supermarktformules hebben, zijn er 10 vrouw. Jumbo, Spar en Albert Heijn zijn de enige organisaties met meer dan één vrouwelijk directielid.

Albert Heijn:
Saskia Egaz Raparaz (directeur Marketing & Format)
Marit van Egmond (directeur Merchandising & Sourcing Vers)

Detailresult (Dirk/Dekamarkt):
Marike van Amsterdam (directeur HR)

Jan Linders:
Chantal de Rijk-Bex (directeur Commercie & Marketing)

Jumbo:
Colette Cloosterman-van Eerd (directeur Commercie)
Gea Kuiper (directeur HR)

Plus:
Monique Joosen (directeur Financiën)

Poiesz:
Aletta Bannink (directeur Financiën)

Spar:
Edith Appels (directeur Finance & Operations)
Susanne Kroon (directeur Commercie)

‘Je maakt zelf de keuze om in de top te werken’

Ook Monique gelooft niets van het glazen plafond. ‘Die beperking zit in jezelf. Als je je als vrouw niet geaccepteerd voelt, ligt het aan jezelf. Als je redenen gaat bedenken waarom je iets niet kunt, dan lukt het ook niet. Als vrouw hoef je echt niet harder te werken dan mannen.’ De Rijk is het met haar eens. ‘Iedereen moet gewoon z’n best doen als je de top wilt bereiken, man of vrouw. In het glazen plafond geloof ik niet. Wel hangt het sterk af van de bedrijfscultuur welke mogelijkheden je krijgt. Maar uiteindelijk maak je zelf de keuze om in de top te werken, zo lang je blijft investeren in jezelf en weet dat je het niet redt met een 9-tot-5-mentaliteit.’

Voor beide ondernemers geldt dat ze hebben meegemaakt dat ze door klanten niet als ondernemer werden gezien. Kortwijk: ‘Er zijn wel eens situaties geweest dat een klant mij voorbij liep en een van mijn mannelijke, jongere medewerkers aansprak met een vraag of klacht. Hoe cool is het dan om te kunnen zeggen dat jij de ondernemer bent?’ Het komt Monique bekend voor. ‘Ik ben ooit begonnen als chef-slager. Dan spraken klanten een leerling aan. Het gebeurt ook nu nog wel eens dat ze mij voorbij lopen en mijn bedrijfsleider benaderen.’

Chantal de Rijk

Chantal de Rijk, directeur commercie en marketing Jan Linders. (Foto Bart Nijs)

De drie dames uit de branche denken dat hun vrouwzijn een hoop voordelen met zich meebrengt. Op verschillende gebieden. Monique: ‘Ik benader mijn personeel vanuit een soort moederlijke warmte. Dat slaat aan. Vrouwen hebben over het algemeen nou eenmaal wat meer empathisch vermogen, zijn ook betere people managers. Die warmte straalt ook door naar klanten, denk ik.’ De Rijk denkt dat het relatief grote aantal vrouwen in de Jan Linders-organisatie ook zijn weerslag heeft op de 59 winkels van de formule. ‘Wat we van klanten vaak horen, is dat ze zich in onze winkels zo snel thuis voelen. Dat is vergelijkbaar met een huis waar een vrouw woont. Daarin voel je op details warmte en gezelligheid. Een huis waar alleen een man woont, heeft dat minder, daar staat bijvoorbeeld geen bloemetje op tafel.’ Kortwijk sluit zich daar bij aan. ‘Als vrouw zet je een andere winkel neer. Zo heb ik een relatief grote kinderhoek omdat ik als moeder weet hoe belangrijk dat is. Daarnaast vind ik het fijn om klanten een gezellige beleving te geven, een beetje een thuisgevoel. Dat is wel vrij vrouwelijk, toch?’

Meeste formules werken aan het vergroten van het aantal vrouwen op topfuncties

Een meerderheid van de Nederlandse supermarktformules heeft een beleid dat is gericht op een evenwichtige verdeling van mannen en vrouwen op cruciale posities, zo blijkt uit een rondgang van Foodmagazine. ‘We willen een afspiegeling zijn van de maatschappij’, klinkt het bij Albert Heijn. Daar is de verhouding tussen mannelijke en vrouwelijke supermarktmanagers 80-20. ‘Maar op het hoofdkantoor is dit fifty-fifty’, zegt woordvoerder Menno van der Vlist. ‘Vrouwen komen bij ons aan de top niet omdat ze vrouw zijn, maar omdat ze kwaliteiten hebben.’ Bij Detailresult, moederbedrijf van Dirk en Deka, is geen expliciet beleid om het aantal vrouwelijke supermarktmanagers te verhogen. ‘Maar we verwelkomen graag meer talentvolle vrouwen in onze organisatie’, zegt woordvoerder Fiona Wijnbergen. Ook Emté heeft geen programma om meer vrouwen in de organisatie te krijgen. ‘Maar aandacht voor diversiteit binnen ons bestand van medewerkers is een van onze organisatiedoelstellingen’, laat persvoorlichter Wilco Jansen weten.

Bij Coop is men blij dat er vanuit vrouwen de laatste jaren een toenemende interesse is voor hogere functies. ‘En dat zie je ook terug. Het aantal vrouwelijke supermarktmanagers is de laatste jaren gestegen naar negen’, meldt woordvoerder Yvonne van Asselt. Bij Hoogvliet is die toenemende interesse nog niet te zien, laat het bedrijf via Anneke van Kempen weten. ‘Dat komt ook doordat de doorstroom richting bedrijfsleider meestal vanuit de assistent-bedrijfsleider kw plaatsvindt. Dat is een zware functie. Veel vrouwen kiezen daarentegen bij Hoogvliet voor assistent-bedrijfsleider service, in die functie is zeker 95 procent vrouw.’

‘Spar en Attent kennen geen vrouwelijke ondernemers, wel een hoop winkels die door man en vrouw samen worden gerund. Daarbij zitten wel winkels waar vrouwen de schipper zijn’, meldt directiesecretaresse Erna Zoeteman. ‘Spar heeft wel twee vrouwelijke directieleden. Er is bij ons geen sprake van een mannenwereld. Vorig jaar organiseerden we een speciale, drukbezochte Spar-vrouwendag. Tijdens deze dag werd het belang van de vrouwelijke inbreng in onze Spar-winkels onderstreept. Het was een bijzonder geslaagde dag die zeker voor herhaling vatbaar is.’

Reageer op dit artikel