artikel

Vijf politieke vraagtekens rond verkiezingen

Achtergrond

Vijf politieke vraagtekens rond verkiezingen

De verkiezingsuitslag in de Verenigde Staten lijkt vooralsnog goed nieuws voor de foodwereld. President Trump gaat overbodige regelgeving te lijf en wil bedrijven volop de kans geven te innoveren. Mits ze voor banen in de Verenigde Staten zorgen. De Nederlandse verkiezingen naderen intussen met rasse schreden, en de peilingen wijzen op een mogelijke politieke aardverschuiving. Wat betekent dat voor food?

De peilingen zoals de grote bureaus die publiceren wijzen al maanden op een versplintering van het politieke landschap in Nederland. Het lijkt erop dat er voor de huidige coalitie van VVD en PvdA geen toekomst is weggelegd. Beide partijen staan op verlies, waarbij vooral de PvdA in de peilingen een flink pak slaag krijgt. Volgens de peilingen wordt de PVV, een partij waar niemand mee wil regeren, de grootste van het land en is er derhalve om tot een regeerbare meerderheid te komen een kabinet met minimaal vier partijen nodig.

Beleid maken voor het bedrijfsleven is lastig

Nu hoeft dat niet zo’n vaart te lopen, de verkiezingscampagnes moeten nog op gang komen en de verkiezing van Trump laat zien dat peilingen niet altijd uitkomen. Maar de kans is wel degelijk aanwezig dat kleinere partijen in de kamer, bijvoorbeeld de Partij voor de Dieren, aan invloed kunnen winnen. Alleen al het feit dat het op dit moment zo onzeker is welk kabinet er na de verkiezingen aantreedt – experts schatten de kans op een erg lange formatie hoog in – zorgt ervoor dat beleid maken voor het bedrijfsleven lastig is.

Hieronder vijf onvoorspelbare politieke thema’s die voor de foodsector van groot belang zijn.

1. Blurring

Mogen supermarkten wijnproeverijen gaan houden en mogen kappers een borreltje gaan schenken? De afgelopen regeringsperiode is er officieel mee geëxperimenteerd en de VVD is ook voorstander van doorvoering van deze regels. De liberalen stuiten echter op veel maatschappelijk en politiek verzet. Zo staat binnen het huidige kabinet staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) lijnrecht tegenover minister Kamp (Economische Zaken, VVD). In een brief aan de Tweede Kamer liet Van Rijn in december nog weten geen voorstander te zijn van de verruiming van de mogelijkheden om alcohol te verkopen. Hij denkt ook niet dat het grote publiek hierop zit te wachten. Er is ook maatschappelijk verzet, bijvoorbeeld van het kennisinstituut STAP en belangenorganisatie SlijtersUnie. De VVD kan echter weer rekenen op steun vanuit D66, terwijl de PVV nog geen standpunt heeft bepaald. Aan de linkerkant van de Tweede Kamer zijn partijen over het algemeen tegen de verruiming van de mogelijkheden om drank te verkopen, terwijl er ook vanuit Christelijke hoek weinig positieve geluiden komen. Hoewel vanuit de VVD wordt gewerkt aan een initiatiefwetsvoorstel, zal de toekomst van het beleid rond blurring afhankelijk zijn van de samenstelling van de Tweede Kamer na de verkiezingen en het kabinet dat met een meerderheid gaat regeren.

2. Tabaksverkoop

De Tweede Kamer nam ruim een jaar geleden een motie aan van de Kamerleden Dik-Faber (ChristenUnie) en Volp (PvdA) waarin gevraagd werd binnen een jaar met een convenant te komen over een displayban voor tabaksproducten. Verschillende supermarktketens gingen hier in de afgelopen periode al mee aan de slag. Begin december koppelde staatssecretaris Van Rijn (PvdA, Volksgezondheid) terug dat het CBL voorstander is van zo’n ban, mits andere tabaksverkopers hetzelfde doen. Deze blijken daar echter niet toe bereid en vooral de tabaksspeciaalzaken zijn woedend op de supermarktsector. De kans lijkt dan ook groot dat er nooit zo’n convenant gaat komen, waardoor het onderwerp terugkomt op het bordje van de politiek. Dit kan voor de supermarkten stevige gevolgen hebben. Uit de eerdere stemming blijkt dat veel politieke partijen wel voor beperkende maatregelen zijn, maar verschillende maatschappelijke organisaties zijn zelfs voorstander van een volledig verbod op de verkoop van tabak in supermarkten. Artsenorganisatie KNMG is daarbij een belangrijke pleitbezorger. Onderzoek van Deloitte wijst uit dat ruim 40 procent van de Nederlandse bevolking voorstander is van een volledig verbod op de verkoop van tabak in de supermarkt. Naar verwachting blijft het onderwerp dan ook aanwezig op de politieke agena.

3. Binnenstadslogistiek

Een belangrijk punt voor de komende jaren is de bereikbaarheid van de binnensteden. Recent verscheen een nieuw rapport waaruit blijkt dat als het verkeer in het huidige tempo doorgroeit, de grote steden binnen vijf jaar onbereikbaar zijn. Een factor daarbij is het toenemende aantal bezorgbusjes dat door de straten rijdt, waaronder de bezorgwagens van de Nederlandse supermarktketens met hun boodschappen, al is dat nog beperkt in vergelijking met de pakjes die non-foodverkopers laten afleveren. Toch hebben supermarktwagentjes vaak meer tijd nodig, omdat de boodschappen tot op het aanrecht worden bezorgd en daarmee langer straten blokkeren. Zeker als klanten pas bij aflevering met pin betalen. Naar verwachting komen landelijke en lokale overheden de komende jaren met maatregelen om de groei van het aantal bezorgwagentjes terug te dringen. In Amsterdam wordt inmiddels geëxperimenteerd met transport via de grachten of met centrale verzamelpunten aan de rand van de stad en vervolgbezorging per fiets. Ook Albert Heijn heeft zo’n proef uitgevoerd. De samenstelling van het nieuwe kabinet kan van invloed zijn op de snelheid waarmee beperkende maatregelen worden ingevoerd. Vooral supermarktondernemers die nu nog een dieselbusjes hebben voor bezorging moeten zich zorgen gaan maken.

4. Suikertaks

De accijnzen op producten als alcohol en tabak worden als het aan het CDA ligt aangevuld met een suikertaks. Volgens CDA-leider Buma vormen suiker en slechte voeding een bedreiging voor de gezondheid van kinderen. De opbrengst van de belasting moet worden geïnvesteerd in preventie en sport, om zo de gezondheid van kinderen te bevorderen. Het CDA wijst rond de plannen om een suikertaks in te voeren op onderzoek van de World Health Association waaruit blijkt dat zo’n belasting de consumptie van suikerrijke dranken terugdringt. Hongarije, Finland en Frankrijk hebben al zo’n heffing, terwijl Groot-Brittannië er in 2018 mee komt. In Nederland heeft minister Schippers van Volksgezondheid (VVD) de afgelopen jaren diverse malen gemeld dat zij niets ziet in zo’n heffing. Zij zet volop in op afspraken tussen industrie, overheid en andere stakeholders en op het Convenant Gezond Gewicht. Opvallend is dat uit cijfers van het CBS blijkt dat juist bij kinderen en jongeren amper sprake is van een toename van ernstig overgewicht in de afgelopen dertig jaar. Het zijn juist volwassenen waar sprake is van een flinke toename. Het percentage volwassenen met obesitas verdrievoudigde in de periode tussen 1981 en 2015 van 5 naar 16 procent. Ter vergelijking: bij jongeren van 4 tot 20 jaar fluctueerde dat in die periode voortdurend tussen 2,1 en 2,8 procent.

5. Voedselvoorlichting

Minister Schippers van Volksgezondheid trok enkele maanden geleden eigenhandig een streep door het zogenoemde Vinkje. In plaats daarvan laat zij werken aan een app die consumenten moet helpen bewuste keuzes te maken. Die informatie kan bovendien beter op de persoon worden afgestemd. Sinds die aankondiging is het behoorlijk stil rond deze app. Deze wordt bovendien als nogal onhandig gezien omdat consumenten allerlei handelingen moeten verrichten om de juiste informatie te krijgen. Maatschappelijke organisaties, waaronder de Consumentenbond en Foodwatch, pleiten dan ook nog altijd voor het zogenoemde verkeerslichtensysteem, waarbij producten op basis van hun samenstelling groen, geel of rood meekrijgen. Ook politiek is er wel steun voor zo’n systeem. Zo pleitte D66 enkele jaren geleden nog voor de invoering van het systeem met drie kleuren. Ook vanuit de Partij voor de Dieren klinken hier positieve geluiden over. Veel andere politieke partijen melden hier echter weinig over. Zo wijst het CDA in het verkiezingsprogramma vooral naar de NVWA als het aankomt op voedselveiligheid en vermeldt Groen Links in zijn programma rondom voedsel alleen dat ‘productie van goed voedsel hand in hand met het welzijn van mens, dier en natuur’ moet plaatsvinden. De SP ziet vooral brood in de stimulering van biologisch voedsel.

Reageer op dit artikel