artikel

Komt die hypermarkt in Steenwijk er nu eindelijk?

Achtergrond Premium

Komt die hypermarkt in Steenwijk er nu eindelijk?

Na een juridische loopgravenoorlog van bijna zeven jaar mag projectontwikkelaar Focus Retail eindelijk van start gaan met de ontwikkeling van de grootste supermarkt van Nederland, een hypermarkt langs de A32 bij Steenwijk. De ketens staan in de rij, volgens projectontwikkelaar Paul Evers. Retailexperts twijfelen aan de haalbaarheid.

Tientallen verschillende soorten muesli, pasta in alle denkbare vormen, een hele rij schappen met jam of pindakaas en daarnaast nog eens alles wat je verder nodig hebt, zoals een fiets, een magnetron, boeken en kleding: de hypermarkt. Tot nu toe een uitsluitend buitenlands fenomeen. De grootste supermarkt van Nederland komt met 6000 vierkante meter nog niet eens in de buurt van de gemiddelde afmeting van een
hypermarkt, om over het grote assortiment non-food nog maar te zwijgen. Maar daar komt verandering in, nu begin april de laatste juridische hobbel is weggenomen voor de komst van een hypermarkt langs de A32 bij Steenwijk. De Raad van State heeft de vergunning voor de bouw van een hypermarkt op bedrijventerrein Eeserwold definitief goedgekeurd. Hierdoor is de weg vrij voor projectontwikkelaar Focus Retail om verdere invulling te geven aan een retailpark, met als meest in het oog springende element de hypermarkt van 12.000 vierkante meter. ‘We kunnen nu eindelijk aan de slag’, reageert Paul Evers van Focus Retail. ‘Zolang de juridische strijd duurde, konden we de plannen niet concretiseren. Nu zijn we in gesprek met banken, financiers, een architect en enkele ketens om het park de juiste invulling te geven.’

Juridische strijd tegen hypermarkt

Het plan voor een hypermarkt in Steenwijk stamt al uit 2011, nadat Focus aan de slag ging met de mogelijkheden die het in 2005 vastgelegde bestemmingsplan Eeserwold bood. Hierin was door de gemeente Steenwijkerland en de provincie Overijssel vastgelegd, dat op het bedrijventerrein langs de A32 een hypermarkt is toegestaan. Van het begin af aan was er felle tegenstand van winkeliers en supermarkteigenaren uit de omgeving tegen de plannen van Focus. Ze grepen elke kans aan om de komst van de hypermarkt tegen te houden of in ieder geval te vertragen. Zij vreesden voor hun broodwinning als de bouw van een, in hun ogen, nieuw winkelcentrum nabij Steenwijk door zou gaan. Meerdere juridische procedures volgden, waarbij supermarktketen Coop en de handelsvereniging Steenwijk de grootste bezwaarmakers waren.

Plannen voor hypermarkt zijn wel afgepast

Alle bezwaren ten spijt, de komst van de hypermarkt gaat gewoon door, al zijn de plannen wel aangepast. Had Focus aanvankelijk de bedoeling een soort winkelcentrum met meerdere exploitanten te beginnen, dat is door de Raad van State van tafel geveegd. Op het retailpark van in totaal 30.000 vierkante meter, mag één winkel komen van 12.000 vierkante meter. Aanvullende eis is dat die voor minimaal 51 procent moet bestaan uit het gangbare assortiment van een supermarkt. Binnen de winkel, gevestigd in één grote ruimte zonder tussenmuren, met één kassasysteem en centrale ingang, zal de exploitant daarnaast ook allerlei andere producten als witgoed, huishoudelijke artikelen en tuin- en elektrisch gereedschap mogen verkopen. De exploitant moet dit in eigen beheer doen, een shop-in-shopformule is niet mogelijk. In zo’n geval huren zelfstandige exploitanten een deel van een warenhuis en daarmee zou toch detailhandel ontstaan. Dat is verboden op Eeserwold, oordeelt de Raad van State.
Naast de hypermarkt zijn ook andere activiteiten toegestaan op het zogeheten Focus-U-Park. Op de resterende 18.000 vierkante meter is er ruimte voor onder meer horeca, cultuur, sport en recreatie. Hoe dit precies wordt ingevuld, is nu nog niet duidelijk.

Ketens in de rij, zegt Evers

Nu de juridische kogel door de kerk is, is aan belangstelling geen gebrek om aan tafel te gaan met de ontwikkelaars, zegt Evers. ‘Ze staan in de rij. Grote Nederlandse supermarktketens als Jumbo en Albert Heijn hebben belangstelling.’ Een andere mogelijkheid is een buitenlandse investeerder en ook daar is veel belangstelling. Zo zou hij in gesprek zijn met Duitse hypermarktketens en is er ook vanuit andere landen interesse. Dat het voor een buitenlandse partij als Carrefour of Leclerc uit logistiek oogpunt niet interessant zou zijn, wuift Evers van tafel. ‘Misschien is het wel een partij die grootse plannen heeft voor Nederland en deze hypermarkt ziet als een eerste stap op Nederlandse bodem.’

Snel meer duidelijkheid

Volgens Evers treedt hij de mogelijke exploitanten met een uniek plan tegemoet. ‘De hypermarkt wordt maximaal 12.000 vierkante meter. Daarmee wordt het de grootste supermarkt van Nederland. Nergens in Nederland staat zó’n grote winkel. De Jumbo in Breda is momenteel met 6000 vierkante meter de grootste. Onze winkel mag twee keer zo groot worden. Dat is uniek natuurlijk. Daar zijn de grote bedrijven echt wel in geïnteresseerd.’ Evers zegt dat het dan wel belangrijk is om met een goede mix invulling te geven aan het retailpark. Hoe het er uit gaat zien, wil of kan hij nu nog niet zeggen. ‘Ik verwacht dat ik binnen een paar maanden, het liefst voor de zomervakantie, bekend kan maken hoe de invulling eruitziet en welk bedrijf de hypermarkt gaat exploiteren.’

Op zijn retour

In het buitenland, waar de hypermarkt een bekend fenomeen is, is de hypermarkt niet altijd een onverdeeld succes. In 2010 kondigde Carrefour aan dat het in België veertien van de 56 hypermarkten zou sluiten, omdat ze niet rendabel genoeg waren. Ook in thuisland Frankrijk heeft de hypermarkt het moeilijk en lijkt de Franse consument zich steeds meer af te keren van het concept. Ketens als Carrefour en Casino kampen met tegenvallende resultaten bij hun XXL-winkels en beraden zich op de toekomst. De laatste drie jaar haalden de hypermarchés van alle ketens bij elkaar volgens het Kantar Wordpanel een groei van 0,3 procent, terwijl de hele markt met 3 procent toenam.

Aantrekkelijke alternatieven

De draai van de consument aldaar heeft een aantal redenen. Ten eerste zijn er aantrekkelijke alternatieven gekomen, zoals de ‘drive’ waarbij de klant online bestelt en de boodschappen zelf afhaalt. De drives boekten de afgelopen drie jaar een groei van de omzet van 40 procent. Daarnaast lijden de hypers onder verzadiging van de markt. De laatste twintig jaar is het aantal hypermarchés bijna verdubbeld: het land
telt er een kleine 2200. Oplossingen om het tij te keren worden onder meer gezocht in een betere online-strategie en shop-in-shops. Dat laatste zal dus in ieder geval in Steenwijk niet mogen, bepaalde de Raad van State.

Hyermarkten historisch niet succesvol

Het concept van de hypermarkt is in Nederland nooit aangeslagen, al zijn er sinds de jaren zeventig wel diverse pogingen gedaan. Maxis bijvoorbeeld, opgezet door het Bijenkorf-concern. Toenmalig directeur Kersten kocht in 1998 de Maxis-keten en verwachtte dat grootschalige supermarkten Nederland snel zouden veroveren. Maar zijn hypermarkten bestaan niet meer. Een succes werd het nooit. De Gruyter probeerde het met Trefcenter en Ahold met de Miro-formule. De Miro werd in de jaren 1985 en 1986 opgeheven, waarna de dertien winkels werden omgebouwd naar andere concepten. In 2009 kondigde het Duitse Famila aan Nederland te willen veroveren met hypermarkten. Nog altijd is er geen geopend.

Geen wereldstad

Of de nieuwe hypermarkt bij Steenwijk wel een succes wordt, daarover zijn de meningen verdeeld. Retaildeskundige Paul Moers heeft er weinig fiducie in. ‘Nederland is eigenlijk te dichtbevolkt voor een hypermarkt. In Nederland hebben we 4300 supermarkten. Dat is al een enorm aanbod. Gemiddeld wonen Nederlanders 900 meter bij een supermarkt vandaan. In het Westen is dat zelfs 600 meter. In het buitenland woon je soms op uren afstand bij een supermarkt vandaan. Dan is het heel prettig dat je naar één plek kunt gaan voor al je boodschappen, maar hier is dat niet nodig. Je moet echt heel wat te bieden hebben, wil je de mensen in de auto krijgen om verder te rijden voor het doen van boodschappen.’ Moers denkt dat er bij Nederlanders geen behoefte is aan een dergelijke winkel, zeker niet van een Nederlandse keten. ‘Hoe zie je het voor je: een opgeblazen AH-XL? Daar stappen maar weinig mensen voor in de auto. Terwijl dat wel nodig is, want alleen van Steenwijk zelf kun je als hypermarkt niet overleven. Steenwijk is geen wereldstad. De plek vind ik daarom ook heel onlogisch. Om dit tot een succes te maken, heb je een unieke propositie nodig. Maar dat is juist het probleem: de supermarkt zit overal om de hoek.’

Laurens Sloot is positiever

Laurens Sloot, hoogleraar retail marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, is positiever gestemd. ‘Nederland heeft geen hypermarktcultuur in tegenstelling tot omringende landen als België, Frankrijk en Duitsland. Maar dat wil niet zeggen dat een sterk concept hier niet kan slagen. Stel bijvoorbeeld dat Costco hier een aantal Clubwarehouses wil starten, zoals in Spanje of IJsland, dan zou ik niet weten waarom dat geen succes zou kunnen worden. Costco is één van de snelstgroeiende en winstgevende ketens.’ Sloot vindt de locatiekeuze echter geen logische. ‘Steenwijk en omstreken lijkt mij a priori niet de meest logische plek om een hypermarktconcept te starten.’ Toch hoeft ook dat geen succes in de weg te staan. ‘Het gaat vooral om de kracht van het concept en de executie. Als dat goed zit, zijn consumenten best bereid om een kwartier in de auto te stappen voor de boodschappen. Een nieuw Nederlands concept zie ik niet een-twee-drie slagen.’

Veranderde retailwereld

Harry Aalderink, voorzitter van de winkeliersvereniging uit de binnenstad van Steenwijk, vraagt zich af of het uiteindelijk wel zo’n vaart zal lopen met de hypermarkt. De retailwereld is veranderd, ziet hij. ‘De wereld van nu is anders dan de wereld van tien jaar geleden, toen Focus met dit plan kwam. Aankopen via internet heeft een ongekende vlucht genomen en ondernemers moeten zich steeds meer onderscheiden.’  Bovendien is het de vraag of er wel behoefte is aan zo’n park, stelt Aalderink. ‘In de regio zijn er voldoende voorzieningen: de grootste woonboulevard van Noord-Nederland staat twaalf kilometer verderop en binnen een half uur zit je in een Ikea of Hornbach.’ Ook Bert Piest, voorzitter van de winkeliers- en ondernemersvereniging van het naburige Wolvega, vraagt zich af of een vergunning wel betekent dat er daadwerkelijk een hypermarkt komt. ‘Daarvoor is Steenwijk te klein’, meent hij.

Spookdorpen zonder winkels

Mocht het toch zover komen dat er binnen afzienbare tijd een hypermarkt langs de A32 verrijst, dan zijn de gevolgen voor de binnenstad van Steenwijk en andere omliggende steden en dorpen moeilijk in te schatten. Cees-Jan Pen, lector Regionale Concurrentiekracht aan Fontys Hogescholen, zegt in de Leeuwarder Courant het somber in te zien. ‘Er komt een grote supermarkt bij en dat gaat ten koste van omzet en banen in een straal van vijftien tot twintig kilometer eromheen. Vooral Steenwijk zelf, maar ook Wolvega, Diever, Havelte en Meppel zullen heel wat koopkracht verliezen. Zelfs Heerenveen wordt er mogelijk door geraakt. De leefbaarheid in dorpen staat al onder druk en de komst van een hypermarkt staat loodrecht op de inspanningen voor vitale dorpscentra, leefbaarheid en inbreiding met winkels.’ In Frankrijk, het thuisland van de
hypermarchés, zijn de negatieve gevolgen duidelijk zichtbaar geworden. Overal spookdorpen zonder winkels, maar met een grote super aan de rand van het dorp. Volgens Pen ontstaat ook branchevervaging, waarbij speciaalzaken verdwijnen en grote ketens alles bieden. De onzekerheid over het plan in Steenwijk zou in het centrum van die plaats al voor een investeringsstop bij ondernemers hebben gezorgd.

Kansen voor Steenwijk en omgeving

Er zijn genoeg kansen voor de binnenstad van Steenwijk, pareert Evers de kritiek. Bij vergelijkbare hypermarkten in het buitenland zou volgens hem minstens 10 procent van de bezoekers óók de binnenstad bezoeken. In het eerste jaar van het retailpark verwacht hij 700.000 bezoekers en dat aantal zal uitgroeien tot een miljoen bezoekers per jaar. Volgens Evers heeft het retailpark een vergelijkbare aantrekkingskracht als een Mediamarkt of Ikea, met een verzorgingsgebied van 300.000 tot 400.000 mensen. ‘Een cirkel rondom Steenwijk van twintig minuten rijden: Heerenveen, Wolvega, Meppel, Emmeloord. Zeker bij slecht weer verwachten we ook veel toeristen.’ Funshoppen blijft voornamelijk het domein van de binnenstad, denkt de projectontwikkelaar. ‘Recreatief winkelen gebeurt in de binnensteden: een centrum met kleding- en modewinkels, juweliers, cadeauwinkels, opticiens, boekenwinkels, enzovoorts.’ Het retailpark kost dan ook geen banen, maar levert juist banen op, volgens Evers. In totaal denkt hij dat het om driehonderd arbeidsplaatsen gaat. Nederland moet simpelweg wennen aan het idee van een  megawinkel langs de snelweg, denkt hij. Die behoefte is er volgens hem wel degelijk. ‘Mensen willen doelmatig winkelen: inladen en wegwezen. Dat kan heel goed bij een hypermarkt, waar je alle dagelijkse boodschappen onder één dak hebt.’ 

Reageer op dit artikel