blog

Mark Soetman: CO2 en het Grote Ronddenken

Column

Afgelopen week kwam er weer eens een milieugerelateerd voedselonderwerp in de pers. De productie van een volkorenbrood van 800 gram gaat gepaard met een CO2-uitstoot van bijna 600 gram. We lijken te zijn vergeten, dat CO2 en H2O de motor van het leven zijn. Wat is wel belangrijk om je iets van aan te trekken, en wat niet?

Mark Soetman: CO2 en het Grote Ronddenken
Foto: Foodmagazine

Even terug naar de biologieles op de middelbare school. Planten zetten in hun fotosynthese CO2 en H2O, met de zon als energiebron, om in glucose en zuurstof. Die CO2 halen ze uit de lucht. Wanneer de plant doodgaat, wordt de opgenomen CO2 weer teruggegeven aan de atmosfeer. Als de plant wordt gegeten ook, in dat geval loopt het via de mest van mens of dier. Feitelijk zijn dieren dus doorgeefluiken. De hoeveelheid plantaardige biomassa is bepalend voor de verhouding tussen CO2 in de atmosfeer en in gebonden vorm. Wat weinig mensen zich daarbij realiseren, is dat meer dan 85 procent van de totale biomassa voorkomt in de oceanen en niet op het land. ‘De longen van de wereld’, zijn dus de oceanen, niet de Amazone.

150 jaar terug in de tijd

We gaan 150 jaar terug in de tijd, steenkool zat nog in de grond. In die tijd van evenwicht zat er op elk moment 770 miljard ton CO2 in de atmosfeer, die werd rondgepompt van plant naar dier naar atmosfeer. Via fotosynthese en vertering. Pas toen we steenkool – en nog later olie en aardgas – zijn gaan delven, hebben we het evenwicht verstoord. Sindsdien is er 3 procent of 22 miljard ton CO2 toegevoegd aan de atmosfeer, dat tot die tijd langdurig lag opgeslagen in Moeder Aarde. Met alle gevolgen van dien.

Invloed van kunstmest

Met dat in het achterhoofd heeft de productie van een volkorenbrood dus niet zo veel van doen met ons kooldioxideprobleem. Tarwe groeit, wordt geoogst en verwerkt tot brood, gegeten en weer uitge…. Van CO2 naar CO2 dus. Hoewel? Daar zit wel een nuance in. We gebruiken op grote schaal kunstmest om ons voedsel te telen. Kunstmest bestaat ruwweg uit drie elementen: N, K en P. Fosfaat (P) mijnen we in de noordelijke Sahara. We hebben nog voor zo’n twintig jaar. Kali (K) komt ook uit mijnen en is minder dan fosfaat ‘de bottleneck van het leven’. Stikstof (N) is in zijn natuurlijke vorm in de atmosfeer onbruikbaar voor planten. Om die beschikbaar te maken, heeft de heer Haber aan het begin van de 20e eeuw de Haber-Bosch-machine uitgevonden. Via een proces dat ammoniaksynthese heet, verstoken we 10 procent van al ons aardgas om stikstof in een bruikbare vorm voor planten te gieten. Dat geeft wel degelijk een forse milieubelasting aan het volkorenbroodje.

Biologische belofte

De Haber-Bosch-machine verbieden dan maar? Kan, maar zonder deze machine zijn we niet in staat om meer dan twee miljard mensen te voeden. Dus wie stelt dat kunstmest de duivel is, moet zich direct de vraag stellen hoe we van zo’n vijf miljard mensen afkomen in korte tijd. En wie daarover gaat beslissen. Tot zover ook de biologische belofte, door kunstmest uit te sluiten diskwalificeert die zich als landbouwvorm van de toekomst. Tenminste, als je niet voor hetzelfde dilemma – het afvloeien van vijf miljard mensen – wilt kiezen.

Stoppen met alle fossiele brandstoffen

Om het teveel aan CO2 in de atmosfeer weer af te vangen, is tijd nodig. Heel veel tijd. De aarde zal het allemaal weer moeten opslaan in koolstofrijke lagen onder de grond. Alle maatregelen die we nu overwegen (minder vlees, meer plantaardig, meer biologisch, et cetera), grijpen in op de korte cyclus. Om het anders te zeggen: het heeft allemaal te maken met de 770 miljard ton CO2 die we absoluut nodig hebben en die in balans is. Wat als maatregel overblijft, is feitelijk nog maar één ding: onmiddellijk stoppen met alle fossiele brandstoffen. Vliegtuigen aan de grond, centrales dicht op nucleair na, geen transport meer buiten wat zeilboten en de vakantie gaat weer naar Balkonia of op de fiets naar oma in Stellendam. Verder is het allemaal dweilen met de kraan open in de hoop ons hoge welvaartsniveau niet te hoeven inleveren. We dromen. Hardop.

Mark Soetman is expert op het gebied van duurzaamheid.

@Soetman

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels