artikel

Einde aan proeftijd Franse dervingswet

Internationaal Premium

Einde aan proeftijd Franse dervingswet

Frankrijk nam begin dit jaar een wet aan die het supermarkten verbiedt nog langer levensmiddelen weg te gooien. De overgangsperiode is een jaar, begin 2017 komen er dwingende eisen. Het land bruist van anti-dervings-initiatieven. Maar het wordt kantje boord. Eén voorbeeld: op de 1000 bananen worden er 260 nog steeds verspild.

Het is avond en een werknemer giet een fles bleekmiddel over de inhoud van de supermarktcontainer. In een klap zijn de weggooide, vaak verse waren ongeschikt gemaakt voor consumptie. Geen graaiers meer aan de achterdeur dankzij het bleekmiddel. De Fransen hebben er zelfs een werkwoord voor: ‘javelliser’ van ‘eau de javel’, bleekmiddel. De graaiers in het verhaal zijn de ‘Gars’pilleurs’, een samentrekking van ‘gars’, echte kerels en ‘pilleurs’, plunderaars.

Gars’pilleurs leggen vinger op zere plek

Hun logo is een doodskop met op het hoofd het steeltje van een appel en daaronder mes en vork. Gars’pilleurs leggen de vinger op de zere plek in de samenleving: de derving. Het is om hier een eind aan te maken dat Frankrijk begin dit jaar besloot tot een anti-dervingswet. Supermarkten kunnen nu een boete krijgen als zij met opzet voedseloverschotten ongeschikt maken voor consumptie. Daarnaast worden supermarkten met een vloeroppervlakte groter dan 400 vierkante meter verplicht om, binnen een jaar na publicatie van de wet, contractuele overeenkomsten te sluiten met charitatieve instellingen om voedseloverschotten te doneren. Die periode loopt dus begin volgend jaar af.

Nederland geen voorstander van wetgeving

In Nederland reageerde staatsecretaris Van Dam overigens meteen met een kamerbrief. De teneur: ‘Ik ben geen voorstander van het invoeren van wetgeving ter voorkoming van voedselverspilling, die zich richt op één schakel (supermarkten) of enkele bedrijven uit de voedselketen. De verantwoordelijkheid voor het tegengaan van voedselverspilling is een verantwoordelijkheid van de voedselketen als geheel en daar moet in gezamenlijkheid aan gewerkt worden.’ Het CBL is namens de Nederlandse supermarkten dolblij met dat standpunt. De verspilling in de Nederlandse supermarkten zou overigens gemiddeld ongeveer anderhalf procent van de producten bedragen, een bedrag van tegen een miljard euro. En de Nederlandse supermarkten blijven erop wijzen dat die anderhalve procent bijna altijd een tweede leven krijgt als donatie aan de voedselbank, als diervoeding, of verwerkt tot soep of saus. Dus weg met die wetgeving.

dumpsterdivers

Ook in Nederland zijn groeperingen actief die bruikbaar voedsel uit vuilcontainers vissen.

Ook in Frankrijk kritiek op dervingswet

Ook in Frankrijk is er overigens stevige kritiek op de dervingswet. ‘Van alle verspilling van voedsel – waarde €16 miljard! – zou slechts 14 procent in de logistiek en op de schappen van de supermarkten plaatsvinden. 32 procent gebeurt bij producenten en 21 procent bij verwerkers. Grootste verspiller is echter de consument. De consument thuis tekent voor maar liefst 33 procent van alle voedselverspilling in Frankrijk. Nederlands onderzoek komt overigens uit op liefst 45 procent. Maar het zijn nu eenmaal de (franse) afvalcontainers bij hyper- en supermarkten die het meest in het oog springen. Een voorbeeld: eerder dit jaar trok tv-station France2 er met een groepje Gars’pilleurs op uit en onttrok in de nacht van 14 oktober bij één enkele hypermarkt in Toulouse 200 kilo levensmiddelen aan de container: ham met nog steeds een goede houdbaarheidsdatum, licht beschadigd fruit, jus d’orange…. De levensmiddelen werden de volgende dag gratis uitgedeeld. France2 spreekt tijdens de veelbekeken reportage van de ‘Robin Hoods’ van het voedsel. Franse onderzoeksbureaus publiceren tegen deze achtergrond schrijnende cijfers: per huishoudens zouden de Fransen €430 kunnen besparen als zij niks zouden weggooien. Tegelijkertijd zouden er 6 miljoen Fransen zijn die in ‘voedselonzekerheid’ leven. met te weinig geld om fatsoenlijk te eten.

Carrefour: derving halveren

Diniz_Carrefour_derde_paginaGeen wonder dus dat de grote ketens zich wel geroepen voelen te reageren. Bertrand Swiderski, directeur duurzaamheid bij Carrefour trad meteen in februari dit jaar al naar buiten. ‘Wij willen de derving met de helft terugdringen tot 2025. Wij zijn in Spanje begonnen met een team van tien man om in de winkels deze derving in kaart te brengen, wij zijn met onze leveranciers om de tafel gaan zitten om tot oplossingen te komen. Wij werden ons bewust dat van de 1000 geteelde bananen er slechts 747 gegeten werden. De rest werd in de keten verspild. Je moet dus de mensen bewust maken van het probleem, niet eenzijdig ergens de schuld neerleggen.’ Tot de maatregelen die Carrefour tot nu toe al heeft genomen zijn onder andere het verlengen van TGT-data. In totaal 400 eigen merkproducten hebben op die manier een verlengde houdbaarheidsdatum gekregen. Zo zijn de natuurlijke yoghurts 33 tot 40 dagen houdbaar. Daarnaast experimenteert Carrefour met afprijzingen. In Roemenië loopt een test met de verkoop van nog groene bananen die thuis kunnen ‘afrijpen’. Volgens  Swiderski heeft het al met al de derving al met 10 procent teruggebracht.

Europa kijkt nieuwsgierig mee

Ondertussen wordt elders in Europa met argusogen gekeken naar de ontwikkelingen in Frankrijk. In Italië en Roemenië is er zelfs ook al wetgeving (in de maak). Italië heeft te maken met €12 miljard aan verspild voedsel en een anti-dervingswet is met 181 tegen 2 stemmen aangenomen. Overigens tekenen ook hier de consumenten (54 procent van de derving) veel meer voor de verspilling dan de distributie (15 procent). Hoe dan ook, in Frankrijk zijn de wittebroodsweken van de antidervingswet bijna voorbij. Het bruist van de initiatieven (zie kader) maar of ze veel bijdragen, is de vraag. En dat terwijl in februari volgend jaar weggooien verboden is. De Gars’pilleurs zien niet echt minder levensmiddelen terug in de containers. Zij delen ze nog volop uit na een nachtje containerduiken. Uit de jongste cijfers zou blijken dat slechts één op tien in aanmerking komende producten zou worden weggeschonken aan voedselbanken of armeluisrestaurants. Bijna 1,5 miljoen ton voedsel wordt nog steeds verspild.

Anti-gaspi bruist

opto-gaspillageIn Frankrijk heet ‘derving’ ‘anti-gaspillage’ en de anti-gaspi-initiatieven schieten, soms letterlijk, als paddenstoelen de grond uit. We zetten er een aantal op een rijtje.

Optibox: een initiatief van Optimiam (optimaliser en het franse equivalent van ‘mjam’, lekker.  Optibox is een maaltijdbox die winkeliers vullen met niet-verkochte producten ter waarde van €10. Consumenten hebben een app om te kijken waar in de buurt de boxen te koop zijn. Ze kunnen dan een box reserveren voor slechts €5. In het tiende arrondisement loopt er zelfs een actie met een introductieprijs van €1 om armlastige gezinnen te helpen.

Re-Belle: Re-Belle staat voor ‘rebels’ maar ook voor ‘re belle’, opnieuw mooi. Het gaat hierbij om een jam-merk dat ambachtelijk wordt bereid in Seine-Saint-Denis. Grondstoffen zijn fruit en groenten  die uit de keten ‘vallen’. Naast anti-derving wil de fabriek ook banen scheppen en opleidingsmogelijkheden bieden aan werklozen. Juist door waarde toe te voegen, door het maken van jam, denkt Re-Belle sterk te staan in de strijd tegen derving. De naam is creatief, maar de productie is met 1680 potten wel nog erg bescheiden.

Le Bocal Local: Het idee achter de ‘lokale pot’ is ook om mensen verwijderd van de arbeidsmarkt een baan te bieden. Het bedrijf verwerkt fruit en groenten tot conserven. Bocal Local helpt verder lokale gemeenschappen een gemeenschappelijk moestuin aan te leggen. Het gaat dan om bijvoorbeeld bejaardenhuizen of crèches.

Guideantigaspi.com: deze site wil in het noorden van Frankrijk een overzicht bieden van vraag en aanbod in voedseloverschotten. Wie de site bezoekt krijgt de vraag of hij kampt met overschotten of ze juist kan verwerken tot bijvoorbeeld biogas.

Phénix: Phénix, de naam zegt het al, de legendarische vogel die herrijst uit het vuur, wil ook een nieuw leven geven aan voedseloverschotten. Phénix werpt zich op als ‘anti-verspillingscoach in de winkel’ en richt alle structuren en processen in. Phénix zegt in 2015 2,5 miljoen maaltijden te hebben ‘geredistribueerd’. Het bedrijf denkt dit jaar te kunnen verviervoudigen.

Fwee: Fwee verzamelt fruit dat vervolgens dicht bij de productie op lage temperaturen wordt gedishydrateerd, gedroogd tot 100 procent fruitsnoepjes. Het heeft volgens Fwee drie voordelen. Op de eerste plaats krijgen klanten lekkere snoepjes van 100  procent Frans fruit zonder kleur- en smaakstoffen. Daarnaast wordt de fruitproductie nog beter verwaard. Tot slot wordt ook de verspilling van bijvoorbeeld water tegengegaan:  voor 1 kilo fruit is immers 962 liter water nodig. Fwee werkt met kleine micro-productie-eenheden dicht bij de teler om snel in te spelen op het lokale aanbod.

Reageer op dit artikel