artikel

Tabaksomzet voor kleine supers onmisbaar

Achtergrond

Lidl zette eind mei de branche op z’n kop: de discounter stopt met de verkoop van tabak. Andere supermarktformules volgen niet, hoewel Aldi zei de zaak serieus te onderzoeken. De maatschappelijke druk is in de tussentijd alleen maar groter geworden. Longartsen en anti-rookbewegingen vinden dat sigaretten uit de supermarkt moeten worden weggehaald en ook tweederde van de Nederlandse consumenten wil een einde aan verkoop van tabaksproducten bij supers, drogisterijen en tankstations. Formules zeggen vooralsnog nee tegen een vrijwillige verkoopstop. Supermarktondernemers, vooral die van kleinere dorps- en buurtwinkels, zeggen de sigarettenverkoop om economische redenen niet te kunnen missen. Volgens consultant Kars Schaap van Marshoek, blijkt ook uit cijfers dat die groep lastig zonder tabak kan.

Tabaksomzet voor kleine supers onmisbaar
Over het afdekken van tabak is nog veel onduidelijkheid over wat wel en wat niet mag. De letters tabak in het matglas zouden volgens de richtlijnen niet mogen.

Consultant Kars Schaap van Marshoek kan zich bij de zorgen van ondernemers wel iets voorstellen ‘Bij kleine winkels is het omzetaandeel van sigaretten niet alleen hoger, de assortimentsgroep zorgt ook voor traffic.’

Supermarkten verkopen met z’n allen voor bijna €2 miljard (IRI-cijfer)aan rookwaar per jaar. Dat is serieus geld. Het economisch belang van tabaksomzet voor de supermarkt wordt nogal eens gebagatelliseerd vanwege de lage marge. Supermarktondernemers, vooral die van kleinere winkels, zien dat heel anders. ‘Ik zou niet graag de omzet en traffic willen missen’, zeggen ondernemers met een dorpssupermarkt in het Distrifood Winkelierspanel.

Omzetaandeel tabak hoog

Een ban op de tabaksverkoop zou de kleinere winkels van deze ondernemers economisch in de problemen kunnen brengen, denkt Schaap. ‘Het omzetaandeel van tabak is bij hen significant en wel degelijk van belang voor hun bedrijfsvoering.’ Bij supermarkten met een weekomzet onder de €50.000 is het omzetaandeel tabak gemiddeld maar liefst 13,4 procent, blijkt uit een cijfermatige analyse die Marshoek op verzoek van Foodmagazine maakte (zie tabel). Marshoek hanteerde daarbij dezelfde omzetcategorieën als in zijn Benchmark 2017 Supermarkten die is gebaseerd op cijfers van ondernemerswinkels.

Omzetaandeel tabak op totale omzet

Uit die benchmark blijkt dat de supermarkten onder de €50.000-grens gemiddeld €36.000 per week omzetten. Een omzetaandeel tabak van 13,4 procent betekent derhalve dat ze €4824 aan tabakswaren per week verkopen. ‘En binnen die groep van kleine winkels is de spreiding ook nog eens groot’, zegt Schaap. ‘Er zijn ook winkels waar het omzetaandeel tabak boven de 20 procent ligt.’ Dat hoge omzetaandeel van tabak is volgens Schaap vooral uit ‘bereikbaarheid en beschikbaarheid ’ te verklaren. ‘Kleine winkels zitten vaak op servicelocaties, plekken waar mensen even snel naartoe gaan, zoals dorpswinkels en stadswinkels. De supermarkt heeft de functie van de sigarenzaak op de hoek overgenomen’, aldus Schaap.

Marge laag

De marges op tabak zijn weliswaar niet ruim, de brutowinst op tabak is bij deze winkels (<€50.000) goed voor 7,7 procent van de netto-omzet. De wekelijkse brutowinst ligt op €274, laat de berekening van Marshoek zien. Daar staat naar schatting €140 loonkosten per week tegenover. ‘Tabak levert geen schokkend hoge bedragen op, maar die zijn wel belangrijker dan op het eerste gezicht lijkt.’ Een ondernemer maakt met een dekkingsbijdrage van 0,46 procent wel degelijk een deel van zijn loonkosten en vaste kosten goed. ‘In die zin is tabak ook niet onbelangrijk’, aldus Schaap. Bovendien nemen rookwaren weinig ruimte in en vergen ze relatief weinig arbeid, zowel bij het bestellen, bijvullen en de verkoop. ‘Bijvullen en bestellen gebeurt veelal in de grijze uurtjes die anders niet productief zouden zijn.’ Bovendien zorgen de talrijke tabakstransacties voor een flinke klantenstroom. ‘Traffic die ze zonder tabak/sigaretten zouden missen. Klanten, die als ze toch de winkel bezoeken, iets extra’s kopen of zelfs hun dagelijkse boodschappen doen.’

Kleine ondernemers staan al onder druk

Het schrappen van de tabaksverkoop, zal voor deze kleine winkels niet direct de nekslag betekenen, maar het kan hen wel degelijk in de problemen brengen, verwacht Schaap. ‘AH kan het makkelijker missen. Maar kleine winkels staan onder druk, elke cent omzet die ze missen, maakt het lastiger. Terwijl ze wel een belangrijke functie in dorp of buurt hebben.’

Vanuit maatschappelijk oogpunt is het volgens vele partijen wenselijk dat supermarkten sigaretten in de ban doen. Zo bleek begin 2017 een Kamermeerderheid tijdens het nationaal zorgdebat voorstander van hogere prijzen en vermindering van het aantal verkooppunten. Ondanks die maatschappelijke druk verwacht Schaap niet dat een van de servicesupermarkten (vrijwillig) het voortouw neemt. ‘Het is toch iets anders dan een ‘suikermeter’ plaatsen bij het schap met frisdrank. Als eerste stoppen met tabaksverkoop is een brug te ver. De angst is groot dat het klanten gaat kosten die dan ook elders hun boodschappen doen.’


‘Tabaksverkoop geeft extra traffic en bijverkoop die kleine supermarkten anders zouden missen’


Een verkoopverbod verwacht hij ook niet op korte termijn. ‘De overheid is al bezig met beleid, zoals het afschermen van rookwaar. Ook zijn sigaretten steeds duurder geworden. Daarmee kan je ook niet oneindig doorgaan, tenzij dat Europees wordt geregeld. Zo’n prijsprikkel is overigens niet ingrijpend slecht voor supermarkten. Het zal in de accijnzen zitten en niet in de marge. En het aantal rokers zal niet van de ene op de andere dag enorm afnemen.’

‘Tabaksverbod niet realistisch’

In het winkelierspanel van Distrifood is begin juni gevraagd naar de tabaksverkoop. Niemand zei dat dit iets is waarin ze zelf graag meedoen. Slechts één persoon zei dat het omzetaandeel van zijn Plus te verwaarlozen is, doordat er een Primera naast de winkel zit. De rest ziet de omzet en traffic als belangrijke reden om tabak te blijven verkopen.

Een formuleloze ondernemer schatte het omzetverlies in op 2 procent. Een ondernemer van Spar reageerde met: ‘Het zou niet goed zijn voor traffic en omzet om te stoppen. Het aandeel tabak is rond de 10 procent. Tenzij alle supermarkten stoppen, dan doe ik graag mee.’ Ondernemers vinden het ook vanuit serviceoogpunt bezien niet realistisch om te stoppen met de verkoop van tabak. In gebieden zonder andere verkooppunten in de buurt, kan de klant nergens heen. En in gebieden met veel concurrentie, loopt de ondernemer naar verwachting meer omzet mis dan alleen de tabaksomzet. Want hoe trouw is de klant als de supermarkt stopt met tabak?

Op de vraag naar hun motivatie om tabaksverkoop niet te staken, wijzen supermarktketens op het fullserviceconcept dat ze voeren en willen blijven voeren. Zo reageert AH: ‘Klanten kunnen bij Albert Heijn terecht voor al hun boodschappen. Voor ongeveer een kwart van de consumenten in Nederland maken tabaksproducten daar onderdeel van uit.’ Onder andere Plus en Jumbo zeggen ook dat klanten er voor alle dagelijkse boodschappen terecht moeten kunnen. Het is een verwachting vanuit de consument dat rookwaren in de supermarkt liggen, zegt Spar. ‘Tabak hoort blijkbaar bij het gemak van een snelle boodschap’, aldus de Spar-woordvoerder.

Hoogleraar Koert van Ittersum: ‘Stoppen met tabaksverkoop zou bij Plus passen’

Hoogleraar Marketing en Consumentenwelzijn Koert van Ittersum (Rijksuniversiteit Groningen) verwacht niet dat op korte termijn een van de grote supermarktketens vrijwillig de sigaret in de ban doet. Zo’n actie zou volgens hem wel in de huidige trend passen waarin supermarkten actiever bezig zijn met het welzijn en de gezondheid van hun klanten. Vanuit die visie zou Plus het kunnen wagen om te stoppen met tabaksverkoop. Het sluit naadloos aan op het duurzame imago en beleid van de keten. Het zou Plus misschien zelfs geen of weinig omzet hoeven kosten. Als onderdeel van een brede imagocampagne, zou het zelfs die merkwaarde kunnen versterken. Plus zou het vanuit die merkwaarde ook geloofwaardig voor het voetlicht kunnen brengen. ‘Ze doen goede dingen, focussen al op maatschappelijk verantwoord ondernemen, lokaal, gezond en dier en milieuvriendelijk. Stoppen met tabaksverkoop zou prima passen in een strategie die op de langere termijn profijt oplevert. Ze zullen dan moeten blijven vertellen: Dit is wat we zijn en doen én daarom zijn we gestopt met het verkopen van tabak.’

Wel zijn de formules op hun eigen wijze actie aan het ondernemen. Plus helpt de consument ‘waar mogelijk’ bij het maken van bewuste keuzes. Plus: ‘We informeren. Echter, de uiteindelijke keuze om een product te kopen, is aan de consument.’ Ook Dirk van den Broek en Dekamarkt zeggen maatregelen te hebben genomen om de verkoop van rookwaren te ontmoedigen. De woordvoerder van Detailresult doelt waarschijnlijk op het afdekken van tabak. ‘Dirk van den Broek heeft als eerste supermarkt in Nederland alle tabak afgedekt sinds eind 2016.’ Een soortgelijke bewering doet Jumbo, die naar eigen zeggen als eerste supermarktketen het rookwarenschap is gaan afdekken. Jumbo: ‘Met het afdekken hopen we een bijdrage te leveren aan de strijd tegen roken. Daarnaast controleren wij streng op leeftijd bij de verkoop van tabak.’

Uitstalverbod

Daarmee volgt Jumbo de richtlijnen van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) en de Nederlandse wetgeving. Tabaksproducten mogen vanaf 2020 niet meer zichtbaar in de supermarkt liggen. Ketens doen er van alles aan om tijdig aan het uitstalverbod te voldoen, maar er heerst ook onzekerheid. Albert Heijn: ‘Voor ons en onze 950 winkels is het van belang te weten hoe de afdekking straks precies zal plaatsvinden, zodat we het in een keer goed kunnen doen.’ Geen gekke stelling, om te wachten op meer duidelijkheid over de regelgeving. Jumbo werd in 2016 nog op de vingers getikt omdat de keten sigaretten achter matglazen deuren plaatste, maar wel het woord ‘tabak’ op de deuren zette. Daarmee werden regels rond reclame overtreden, besloot de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Ook het CBL heeft nog vragen over het uitstalverbod.

CBL wil opheldering over uitstalverbod

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft begin juli 2017 het besluit gepubliceerd dat tabaksproducten vanaf 2020 niet meer zichtbaar in de supermarkt mogen liggen. Andere verkooppunten, zoals kiosken en tankshops, krijgen tot 2022 de tijd. Op 29 augustus 2017 eiste het CBL via een brief opheldering over die keuze. CBL-leden voelen zich benadeeld, staat erin te lezen. In de brief omschrijft de brancheorganisatie de verwachting dat supermarkten al in 2020 met omzetdaling te maken zullen hebben, terwijl dat de andere verkooppunten dan nog 2 jaar bespaard blijft. ‘We wachten al ruim een jaar op een reactie van de staatssecretaris’, meldt Else de Kwaasteniet van het CBL.

 

Reageer op dit artikel