artikel

Onrust over duopolie groeit down under

Internationaal

Onrust over duopolie groeit down under

Twee bedrijven domineren de markt voor foodretail in Nieuw-Zeeland. Zelfs reisgidsen waarschuwen al jaren voor de hoge prijzen van levensmiddelen in het land down under. De politieke druk op het doorbreken van het duopolie van Foodstuffs en Countdown begint echter flink te groeien.

Wie een rondreis maakt door Nieuw-Zeeland, denkt een behoorlijke diversiteit aan supermarktformules tegen te komen. Afhankelijk van regio en locatie zijn er formules als New World, Pak ‘n’ Save, Four Square en Countdown. In werkelijkheid gaan achter die formules maar twee bedrijven schuil, het van oorsprong Nieuw-Zeelandse Foodstuffs en het Australische Woolworths. Samen heben deze twee partijen hetovergrote deel van de markt verdeeld. Ze doen dit ook redelijk ongestoord. Zo zijn er geen internationale discounters actief in het land. Aldi zet op dit moment buurland Australië op zijn kop. De onderneming heeft echter al verschillende keren verklaard geen plannen te hebben voor Nieuw-Zeeland, hoewel consumenten op social media hier bijna om smeken. ‘Ik hou van Aldi, spring alstublieft over de rand naar ons.’ Gevolgd door een kreet in de taal van de Maori, ‘Nau mai haere mai!’ (kom hier!), zo valt te lezen in een Facebook-groep die gewijd is aan het overhalen van Aldi om naar Nieuw-Zeeland te komen.

Bron: Shutterstock

Consumenten hebben ook wel reden om te klagen. Een mandje met dagelijkse boodschappen kost 37 procent meer in Nieuw-Zeeland dan in buurland Australië. De prijsverschillen vallen pas écht op voor Nieuw-Zeelanders die na een verblijf in Australië thuis op bezoek komen. ‘Het is écht frustrerend. We praten over de absolute basisproducten die je nodig hebt voor het ontbijt van je kinderen, zoals melk en boter. Vlees is denk ik wel twee keer zo duur. Ik wil eigenlijk graag terugverhuizen naar Nieuw-Zeeland, maar dat kan ik me zo niet veroorloven’, zo wordt de 49-jarige Richie Leef geciteerd in de NZ Herald.

Ik kan me niet veroorloven om terug te verhuizen naar Nieuw-Zeeland. Zo duur is het

Volgens de branchevereniging van supermarkten in Nieuw-Zeeland is er eigenlijk niets vreemds aan de hand rond de prijsverschillen met Australië. Woordvoerder Brent Webling wijst er in de krant op dat Australië ruim vijf keer zo veel inwoners heeft. ‘Zij kunnen hun producten goedkoper produceren dan wij en dat maakt verschil aan de kassa. De hoge prijzen zijn ook voor een deel te wijten aan de economische groei in onze afzetmarkten in Azië. De welvaart groeit daar en daarmee de vraag naar onze producten van hoge kwaliteit.’

Ook de hoofdredacteur van de lokale variant op Foodmagazine, Supermarket News, denkt dat de hoge prijzen niet te maken hebben met een gebrek aan concurrentie. ‘Het gaat om de grootte van de markt, de hoeveelheid verkochte producten en de afstand tussen ons land en buitenlandse toeleveranciers. De meerderheid van het assortiment in de supermarkt komt tegenwoordig uit het buitenland’, vertelt Peter Mitchell van het tijdschrift.

Dat neemt echter niet weg dat iedere paar jaar ophef ontstaat over het prijsniveau van de supermarkten. Veel alternatieven hebben consumenten in Nieuw-Zeeland dan ook niet. Ze kunnen bijvoorbeeld niet even de grens over om boodschappen te doen. Vanuit hoofdstad Auckland is het ruim 4,5 uur vliegen naar het Australische Adelaide. De warenmarkt en kleinere zelfstandige winkeliers vormen een alternatief, maar die laatste bedrijven krijgen veelal een deel van hun geleverd door groothandels die eigendom zijn van de grote twee.

De uitleg van de supermarkten is voor de politiek in ieder geval niet voldoende meer. ‘Je moet gewoon naar de feiten kijken. Wij betalen meer dan onze Australische buren. We betalen voor de meeste producten zelfs meer dan zo’n beetje wie dan ook in de ontwikkelde wereld’, zo wordt Gareth Hughes, parlementslid namens de Groene Partij, geciteerd. Hij vindt het hoog tijd dat de kartelwaakhond in Nieuw-Zeeland zich over de situatie rond de prijzen gaat buigen.

Bron: Shutterstock

Dat is nauwelijks een unieke oproep, want onder meer in 2009 en 2014 werd er door verschillende actiegroepen en politieke bedrijven al opgeroepen tot zo’n onderzoek, maar de wetgeving in Nieuw-Zeeland zorgde ervoor dat dit niet diepgravend genoeg kon gebeuren. Dat is echter aan het veranderen. Onder leiding van de huidige premier Jacinda Ardern wordt de wetgeving op de schop genomen. De Commerce Amendment Bill geeft de competitiewaakhond in het land straks de mogelijkheid om bedrijven om bewijs te vragen dat ze voldoende concurreren.

‘Het zou mij niets verbazen als de Commerce Commission onderzoek gaat uitvoeren naar de supermarktsector, zodra de wetgeving dat toelaat’, zei premier Ardern zelf recent al dreigend. Diezelfde waakhond krijgt echter zelf ook een deel van de zwartepiet toegespeeld. Volgens econoom Gareth Kiernan had diezelfde concurrentiewaakhond in 2002 nooit de fusie tussen Woolworths en Countdown/Foodtown moeten toestaan. ‘Het was wat mij betreft toen al overduidelijk dat door terug te gaan van drie naar twee grote spelers de concurrentie zou afnemen. Maar het was toen nog heel ongewoon voor de Competition Commission om ergens ‘nee’ tegen te zeggen.’

Bron: Shutterstock

Vanuit het perspectief van consumenten zou het in zijn ogen zelfs noodzakelijk zijn om de bestaande spelers weer uit elkaar te trekken. ‘In theorie zijn er natuurlijk geen hindernissen voor een nieuwe speler om de markt te betreden, maar door de relatieve schaal waarop Foodstuffs en Woolworths opereren, is het enorm moeilijk voor nieuwe spelers om zich te vestigen als ze willen concurreren op prijs.

Woolworths zegt vooralsnog een onderzoek zonder zorgen tegemoet te zien. ‘Er is stevige concurrentie in de supermarktwereld. Als de nieuwe wet erdoor komt en er komt een onderzoek, dan werken wij daar graag aan mee.’

Hoe Woolworths Countdown werd

De Australische retailonderneming Woolworths is al heel lang actief in Nieuw-Zeeland. De eerste vestigingen openden al aan het einde van de jaren twintig. Dat waren echter nog geen foodverkopers, maar vooral een soort winkel van Sinkel. Pas halverwege de jaren vijftig begon Woolworths met de verkoop van levensmiddelen via zijn formule Food Fair. Net als in Nederland zijn er verschillende partijen in de markt in Nieuw-Zeeland die claimen de eerste moderne supermarkt te hebben geopend, en Woolworths, de formulenaam werd inmiddels ook voor food gebruikt, is er daar één van. De formule groeide in de jaren zestig en begin jaren zeventig hard door overnames en de opening van nieuwe winkels.

De Australische eigenaar van het bedrijf vond eind jaren zeventig in LD Nathan een nieuwe eigenaar voor zijn Nieuw-Zeelandse bezittingen. Nathan was eigenaar van een eigen supermarktketen onder de naam Super Value North Island. Deze winkels werden ook omgebouwd naar de Woolworths-formule, net zoals de niet veel later overgenomen McKenziesketen. De onderneming zette daarbij ook verschillende andere formules op, zoals Price Chopper en Big Fresh.

Daardoor ontstond een bedrijf dat alle markten bediende. Woolworths was de fullservice-keten, Big Fresh de hypermarkt met de nadruk op vers en Price Chopper richtte zich op lage prijzen. Daarbij lag het eigendom lange tijd bij een nieuwe partij: het bedrijf Dairy Farm International kocht Woolworths in 1990 en zou elf jaar lang eigenaar zijn van het bedrijf, dat opereerde in een markt met verschillende middelgrote spelers.

Een belangrijk moment in de geschiedenis van Woolworths kwam in 2001 toen concurrent Progressive Enterprises Woolworths kocht van Dairy Farm. Progressive was eigenaar van de supermarktketens Foodtown, Countdown, SuperValue en FreshChoice. Na deze transactie ontstond het feitelijke duopolie met Foodstuffs. In 2005 keerde het bedrijf terug naar zijn oorsprong. Het op de Australische markt voor supermarkten zo succesvolle Woolworths kocht de oude dochteronderneming in Nieuw-Zeeland weer terug.

Dat betekende echter geen goed nieuws voor de merknaam Woolworths. In 2009 viel het besluit om de formule helemaal te schrappen. Alle bestaande Woolworths-vestigingen zouden binnen vijf jaar de naam Countdown op de gevel krijgen. Van binnen lijken de winkels echter als twee druppels water op de Woolworths-supermarkten in Australië, waarbij zelfs de prominente W van die keten duidelijk zichtbaar is. De ombouw verliep veel sneller dan gepland. Al in 2011 stond het Countdown-logo boven alle voormalige Woolworths-supermarkten.

Daarmee is het Woolworths-concern veel geconcentreerder dan rivaal Foodstuffs, dat veel meer formules onder zijn hoede heeft. Die laatste is een groep van twee coöperaties die vooral met franchisewinkels actief zijn. Die onderneming is wel de marktleider met een aandeel van 53 procent. Vrijwel alle andere food wordt bij Countdown verkocht.

Reageer op dit artikel